सरवा - भाग १८
Varhadi dialect _ वऱ्हाडी बोली
आज उलीसी उघाड दिसून रायली व्हती . परभ्या चितरंग काहाडून रायला व्हता . रान्नीतून माय बाहिर आली . गडी बंडीत सलफेटच्या चुंबड्या ठिवत व्हता .
' ताडपतरी घिवून घ्या संगं , पान्याचा कायी नेम नाही .' मायनं मनलं.
' हव जी . येखांदा छत्ता यी देजा .' गड्यानं मनलं .
' बापू , थो खुटीवरचा छत्ता दे बरं .' मायनं परभ्याले मनलं.
परभ्या आपल्याच तंद्रीत व्हता .
' बापू , मी का मनलं ?' मायनं मोठ्या आवाजात मनलं .
' का माय ?' परभ्यानं माय कडं पाहात इचारलं .
' थो खुटी वरचा छत्ता दे मनलं .' मायनं त्याच्या कडं येत मनलं .
परभ्या छत्ता काहाडासाठी उठला .
' तू चितरंग काहाडून रायला ! कलास नायी का आज ?' मायनं चितरंगाले पाहात इचारलं .
' नायी हाये आज . ' परभ्यानं छत्ता देत मनलं .
' ह्या साली कसच व्हयीन पोरायचं त् मालूम नायी .' माय पुटपुटत गेली .
' माय ऽ , मी जाऊ का बंडीवर ? ' परभ्यानं पुसलं .
' कायले बापू ? तू का करसीन वावरात जाऊन ? ' मायनं अचंब्यानं इचारलं .
' लय दिवस झाले , घराच्या बाहिरच नायी निंगालो .रातरी अभ्यास करून टाकीन .' परभ्यानं मनलं .
' दाआजी चिल्लावले मनजे ? ' मायनं मनलं .
गडी घाम पुसत सपरीत आला .
' येऊ द्या न जी मनते त् , येखांद्या दिवसानं काय व्हते . पानी घ्या मालकीन पेवाले .' गड्यानं सपरीत बसत मनलं .
मायनं परभ्याची भाकर आन् पान्याची बाटल झोऱ्यात टाकून देल्ली .
' लवकर येऊन जासीन बापू . बंडी झाक पडल्यावर यीन .' मायनं झोरा परभ्याजवर देत मनलं .
' ठिक हाये , मोठ्या पारगीले वापिस यीन .' परभ्यानं बंडीवर चेंगत मनलं .
बंडी आवाराच्या बाहिर निंगाली . गड्यानं उतरून मोठा दरुजा बंद केला . तवर परभ्या धुरीवर बसला व्हता .
' मी हाकलू का आज ? ' परभ्यानं गड्याले पुसलं .
' बरं बरं.... कासरे जास्त जोरानं नायी वोढाचे . आपले बयलं बराबर वावरातच जाते .' गड्यानं बांडीच्या खिस्यातून बिडीबिंडल काढत मनलं .
बंडी पांदनीनं वावरात निंगाली . दचडे त् लयच बसून रायले व्हते . नाल्याजवर फसन व्हती . मांगं वस्या ह्या नाल्यातच घसरला व्हता .
बयलायनं बराबर बंडी काहाडली आन् डाख्या हाताकडं जाले लागले .
' बापू ऽ ... लाल्याचा कासरा आवर . आपल्याले पारीवर जाचं हाये .' गड्यानं परभ्याले मनलं .
परभ्यानं कासरा वोढला तसी लाल्यानं जोरानं मान हालवली . त्याच्या घुंगरू आन् घोल्लराच्या आवाजानं परभ्या यी दचकला आन् झाडावरचे पाखरं भूर्रऽ उडाले .
' याले का झालं ? ' परभ्यानं इचारलं .
' त्याले हात लावून इस्यारा केला त् बराबर पलटते थो . कासरा वोढला मून राग आला असन त्याले ..' गड्यानं हासत मनलं .
' अस्स होय ! ' असं मनत परभ्या यी हासाले लागला .
डोहाच्या काठानं थे पारीवर आले .बंडी सोडून बयलं चराले सोडले . गड्यानं दोन चुंबड्या खोलल्या . तोपावतर बाया बी वावरात आल्या सगऱ्यायनं झोरीत सलफेट घेतलं न् पराटीच्या बुडाजवर गोल गोल सलफेट टाकाले लागले .
' मले द्या न येक झोरी बनवून .' परभ्यानं गड्याले मनलं.
गड्यानं लहानसी झोरी बनवून देल्ली . आज त् बापू न यी नंबर लावला , असं मनत बाया कवतिकानं पाहात व्हत्या .सगऱ्यायनं आपापल्या पाथी घेतल्या व्हत्या . बाया धुऱ्याजवर पोचल्या त् परभ्या अरध्यातच व्हता . मंग गड्यानं धुऱ्याकडून त्याची पाथ घेतली .गड्याले बारीक टिनमन्याचा आवाज आयकू आला . त्यानं पाह्यलं त् तीन चार बकऱ्या पडीताकडं येऊन रायल्या व्हत्या .
' अयऽ कोनाच्या बकऱ्या व्हय रे ऽ ?' गड्यानं पाथ सोडून बकऱ्यायकडं जात आवाज देल्ला .
थ्या सद्याच्या बकऱ्या व्हत्या . बकऱ्यामांगून सद्या येत व्हता .
' ये पोट्ट्याऽ , आमच्या पडीतात कायले बकऱ्या आनल्या रे ?' गड्यानं सद्याले दपटलं .
' बापू दिसला मून आलो इकडं ...' सद्यानं जवाब देल्ला .
' बापूले भेटाचं हाये त् तू ये . बकऱ्या कायले आनल्या ? आंदी बकऱ्या डोहाकडं हाकल मंग ये वावरात .' गड्यानं त्याच्या बकऱ्या हाकलत मनलं .
परभ्या झोरी ठिवून सद्याजवर आला .
' तुह्यावाला गडी त् लयच खेकसते .' सद्यानं मनलं .
' तू बकऱ्या डोहाकडं घिवून जा . माह्या गडी तुयं थोडच आयकनार हाये . लय डेंजर हाये थो .' परभ्यानं सांगतलं .
' कायचा डेंजर हाये , फालतूच माह्या वाटी चाल्ला . येवढं मोठं पडीत माह्या बकऱ्या खावून टाकन का ?' सद्यानं नाराजीनं मनलं .
' थो आमच्या पडीतात तुह्यावाल्या बकऱ्या काऊन चारु देईन बे . तू डोहाकडं जा , मी येतोच तिकडे लवकर.. आ.. ' परभ्यानं समजावलं .
' बापू ऽ या इकडं .. त्याच्या नांदी नका लागू , बह्यताड हाये थे .' गड्यानं परभ्याले आवाज देल्ला .
सद्या बकऱ्या घिवून डोहाकडं गेला न् परभ्या आपल्या पाथीवर आला .
' बायंडर पोट्टं हाये थे ..' गड्यानं सलफेट पुरत मनलं .
परभ्या चुपचाप सलफेट पुराले लागला . वाकू - वाकू त्याची कंबर दुखाले लागली . साऱ्या आंगाचा सलफेटवानीच वास येऊन रायला व्हता . खारट... तुरट ...वोला - वोला ! त्याची पाथ गडी नायी त् ज्या बाईची पाथ लवकर उरकत व्हती , थे पुरी करत व्हते . परभ्याचे बोटं लिबड - चिबड झालते , घाम पुसाची यी सोय नोती .
' चाला लवकर लवकर... आन् हे पाथ उरकवा बरं . मंग भाकर खाऊ .' गड्यानं मनलं .
सारे जोसानं पाथ पुरी कराले लागले . पराटीच्या कायी चुक्यावर भेदरं , आंबाडी आन् मोतीचूर लावले व्हते . तुरीच्या हारीनं वावराले मस्त डिझाईन बनली व्हती . पाथ पुरी करून सारे हिरीवर हातपाय धुवाले गेले . सारे खसखसून घासत व्हते . गड्यानं सावलीत गोना हाथरला न् सारे भाकर खावाले बसले . परतेकाची भाजी येगयेगरी . येकदुसऱ्याले भाजी वाटून झाली . परभ्यानं काकीले अजून वड्याची भाजी मांगतली . वड्याची भाजी परभ्याच्या लयच आवडीची ! जेवन झाल्यावर परभ्यानं डब्बा झोऱ्यात ठिवला .
' मी येतो आता ....' परभ्यानं गड्याले सांगतलं .
' बरं.. सिधंइ घरीच जाजा , आन् जाता जाता थ्या पोट्ट्यावर ध्यान ठिवून जा . सागाच्या बनग्या - बिनग्या तोडते थो . ' गड्यानं मनलं .
' ठिक हाये .' परभ्यानं निंगत मनलं .
परभ्या डोहाजवर आला . त्याले सद्या कायी दिसला नायी .
' सद्याऽ ये सद्याऽ ' परभ्यानं आवाज देल्ला .
परभ्याचा आवाज डोहातून लाऊडस्पिकरवानी घुमला . डोहात चयतन आल्यावानी वाटलं . परभ्या भिर् भिर् पाहाले लागला .
' खालतं ये बापू . ' सद्याचा आंजनामांगून आवाज आला .
' सद्याले का झालं ? नायी तवा त् मोठा बोंबलते . ' परभ्या सोतासंगच बोलला .
सद्या आजनाच्या बुडाजवर बसला व्हता . त्याच्या मांडीवर येक पाठरु व्हतं .
' काऊन असा भुतावानी बसला गा ?' परभ्यानं त्याच्याजवर येका दगडावर बसत इचारलं .
पाठरु ' म्याऽ म्याऽ ' करत व्हतं . सद्या पिलाले चोपतारून रायला व्हता .
' ह्या पाठचा पाय मोडला .' सद्यानं सांगतलं .
' कसा रे ? ' परभ्यानं अचंब्यानं इचारलं .
' किसना बावाजीनंच दगड मारला असन .' सद्यानं मनलं .
-- सद्यानं पारीवरून बकऱ्या डोहाकडं पलटवल्या व्हत्या . येक बाभरीची डंगाल तोडली , तस्या बकऱ्या त्याच्यावर भिडल्या व्हत्या . सद्याले येक पाठ नायी दिसली त् थो डोहाच्या काठावर चेंगून आवाज द्याले लागला . किसना बावाजीच्या वावरातून पाठचा आवाज येत व्हता . सद्या तिथं गेला त् किसना बावाजीनं त्याले लय सिवा देल्ल्या . पाठ येका जुडाजवर बसली व्हती . परभ्या दिसल्यावर थे उठली आन् लंगडत लंगडत सद्याजवर आली . सद्या यी बावाजीसंग भांडला , पाठ लंगडी केली मनून .बावाजीनं मनलं , मी कायले दगड मारु ... तनगडली असनि कुठं . लोकाचा माल चारता तवा कायी नायी वाटत , असं बावाजीनं मनलं .
___ सद्या लडाले लागला . परभ्या त्याची पाठ थोपटत रायला .
' माह्या आजचा दिवसच खराब हाये . घरी दाआजी बोंबलन थे येगरच ' सद्यानं हुंदके देत मनलं .
' चाल घरी जाऊ .' परभ्यानं उठत मनलं .
सद्या पिलाले छातीसीन पकडून उभा झाला न् बकऱ्यायले आवाज देल्ला .
' हर्रऽ हर्रऽ....'
आभारात कारे कारे ढगं जमा व्हून रायले व्हते..... ( क्रमशः )
लेखक : सुरेश महादेवराव देशमुख , नागपूर
