बोरी - म्हरो गाव
वर्धा जिला कं कारंजा तहसील मं कारंजा - काटोल सडक पर ६ नंबर कं हायवे परीन दुय कि. मी. दूर म्हरो गाव बोरी सं.
म्हरं गाव ला दुय - ढाई हजार बरस की मानव सभ्यता की परंपरा सं . इ. स. पु. १००० पासून इ. स. पु. ७००/८०० बरस मं यहान लोहयुग ( बृहदाश्म युग ) का अवसेस इजबड्डी कं रूप मं सं. पटवारी रिकार्ड मं वू रिठो सं. पुरानं जमाना को खोंड्या ( खोंडे ) पटवारी नं गाव वाला किथिन वरगनी जमा करकन् उघडं हनुमान साठी पक्को मंदिर बनायो. बाह्यरं मातामाय सं. वोको मुनं संसोधन कऱ्यापर अउर येक अचंबो आघं आयो. इजबड्डी को मु जब मोजमाप कर रह्यो थो , तबं बड्डी पर पक्की इटना को सातरोच मला दिसे. वहान खंदकन मोठं आकार की इट साठी मुनं जब प्रयास कऱ्यो तब सह्यगी इट तं नै पन् अरधी - पाउन आकार की इट सापडी. वा पतली , चवडी आन् हलकी सं. मनसर कं खुदाई मं ज्या इटना निकरीस ; बराबर उसीच या इटना सं.
१) पह्यली संस्कृती : लोहयुग ( बृहदाश्म युग ) ___ ज्यान दगडना का गोल घेराना दिसन तब समज जावो कं इ लोहयुग काल की होयेन. या कुटुंब की दफन की जागा रव्हस . वको आकार ( घेरा को ) १० फुट पासीन ५० फुट पावतर रव्हस ; आनं उचाई ३ फुट पासीन ५ फुट पावतर रव्हस. अचरज की गोस्टं सं कं घेरा को आकार केतरो बी रव्हन देव ... दगडना ४० च रव्हस. पर इजबड्डी को घेरो १००० फुट आन् उचाई ३० फुट सं नाप को परमान १० कोच सं . बुड पर मोठाला दगड को घेरो. जसा जसा वरतं जायेन उसा उसा घेरा आन् दगड को आकार लहान होत जास. रचना पायरी सरखी. आबं पावतर जेता सिलावर्तुल सापड्यास वो मं को इजबड्डी इ सबन मं मोठो सं.
काल : २५००/ ३००० बरस .
२) दुसरी संस्कृती : थेन - लोहयुग कं बाद मं या संस्कृती नांदी. माती की भुंजी इटना को बापर येनं संस्कृती की वरख. येनं इट मं मंझार की माती आन् बाहिर कं आवरन की माती बेगरी बेगरी सं. इ इंजिनीअरिंग को खास तंतर इट ला मजबूत आन् हलकी बनावस.
काल : १५०० / २००० बरस.
३) यान गवरी लोगना की बस्ती होती आन् वुई लोग घोडदेव मं गवूर सिरवत होता , असा बुजरुक लोगना सांगस. घोडाई मं तलाव बी होतो , असा जानकार सांगस. उनकी येक बरात घोडदेव डोह मं सपीस , असी बी कथा सं.
काल : ६०० / १००० बरस
महामारी , अकाल , इज पडनो , स्थलांतर , राजकारन असा कारनकन् यी तीन संस्कृती को नास भयो होयेन. म्हरो इ संसोधन अरुणा प्रकाशन , लातुर कं " शोध यात्रा " नाव कं संसोधन किताब मं २०१३ ला प्रकासित भयेस.
४) बोरी गाव मं भोयरना आया ३०० - २०० बरस कं मंझार. यान की मालगुजारी बोरगाव ( कोंढाली कं जवर को ) कं देसकर बामन ला भेटी . पह्यले वको घर - कोठो बन्ये. मंग बयंगन्या , बारंगा , चोपड्या , कडवा ना आया. घोडाई , कासाडी , बामनीन वालो , आंब्यावालो , खोसो इ भारी जमीन को सिवार.. कारी भरार माती . गाव सं मुरुम कं टेकडापर.. रेंदा चिक्खल को नाव नही. गाव ला नदी नहाय. नालाना सं ; जी कार नदीमं मं जास. गांधी वध कं बेरा मं मालगुजार बामन गाव मीस्यिन भाग्या. वकी बेगार बी खतम भयी.
आमारं कुर का करनुजी देसमुख यहान १०० साल पह्यले येकारजून परीन आया. बोरी का कडवा ना नाता मं होता तेकन आया होयेन. मु पाचवी पीढी मं को. येकारजून का देसमुखना चिचोली परीन आयास. आमारो वाघोबा भालेवाडी मं सं.
गाव की लोकसंख्या अंदाजकन् देढ हजार. कुनबी , गवारी , गोंड , सुनार , चंभार , बानी , बाडी , म्हाली , लवार को येक येकच कुर - घर. बाकी तेली आन् नवबौद्ध ( मांग नं महार ) . ८०% भोयरना. म्हरं नानंपनं सारा लोगना ( कोई बी जात का ) भोयरी मं च बोलत होता.
पह्यले संतरा , जवारी , उडिद , भुईमुंग खूब पिकत होता. आबं रोही डुक्कर कं उबद्रा कन् भुईमुंग गायब भयी. कोरसी कं बिमारीपासून संतरा खतम होन कं रस्ता पर सं. जवारी - उडिद तं दवाई साठी बी नही होत. आबं सोयाबीन , कापूस , तोर , गहू की फसल होस. दुय चार झना सब्जीभाजी की फसल लेस. पर आबं बी पारंपारिक खेतीच होस.पह्यले लोगना कं जवर खूब गाय , मयीसना रव्हत होती. आबं परमान लयच कमी भयेस.
सबनच लोगना सिक्या सवऱ्या सं. नवकरी , धंदोपानी मं बी म्हरं गाव का लोगना सं.म्हरं गाव कं महादेव मुखं वर्धा जिला को आखरी गाव धर्ती आन् कार नदी दुय कि. मी. संग. सोम्मारं ठानेगाव , इतवारं कारंजा आन् मंगरवारं काटोल को बजार लोगना करस. पेन कं पानी की लाईन घोडदेव आन् कार धरन मिसिन आयीस. ८ वी पावतर स्यारा सं . सारा सन - तिवार धुमधाम कन् मनावस .
पारंपारिक खेती किरसानी , ढोर जनावर की कमी , संतरा बगिच्या को नास कं कारन लोगना की आर्थिक परिस्थिती पर खूबच असर पड रह्येस.
©️✒ सुरेश महादेवराव
देशमुख
